أنقرة (زمان التركية)- تضع ظاهرة “إل نينيو” المناخية تركيا أمام سؤال مصيري وحرج: هل البلاد، التي باتت بيئتها هشّة للغاية أمام حرائق الغابات، مستعدة لمواجهة موسم محتمل شديد الخطورة؟
تتوقع الإدارة الوطنية للمحيطات والغلاف الجوي الأمريكية (NOAA) احتمال نمو ظروف ظاهرة “إل نينيو” بنسبة 82% حتى يوليو 2026.
وفي السياق ذاته، تحذر المنظمة العالمية للأرصاد الجوية (WMO) التابعة للأمم المتحدة من أن هذه الظاهرة قد تؤدي إلى رفع درجات الحرارة العالمية بدءاً من النصف الثاني من عام 2026، مما يساهم في تفاقم الظواهر الجوية المتطرفة وتغيير أنماط هطول الأمطار في مناطق عدة حول العالم.
ومع اقتراب فصل الصيف، يثير عودة “إل نينيو” ــ القادرة على زيادة درجات الحرارة وتوسيع رقعة الجفاف، تساؤلات ملحة في الأوساط التركية، لا سيما أن حرائق الغابات أصبحت في السنوات الأخيرة تمتد إلى مساحات أوسع وتظهر في فترات غير معتادة من العام.
وفي تصريحات خاصة لشبكة “DW” التركية، أوضح البروفيسور دكتور دوغاناي تولوناي، عضو هيئة التدريس في كلية الغابات بجامعة إسطنبول جراح باشا، أن تأثيرات الظاهرة على تركيا غير مباشرة، لكنها تساهم بشكل فعال في تعزيز العوامل المسببة للحرائق مثل موجات الحر الشديد والجفاف.
وتشير التوقعات المناخية للصيف المقبل إلى أن درجات الحرارة ستسجل معدلات تفوق المتوسط العام السائد منذ سنوات طويلة.
ومع ذلك، يرى تولوناي أن الأثر الأكبر لظاهرة “إل نينيو” في تركيا سيبدأ بالظهور بشكل ملموس مع بداية فصل الخريف.
وشدد البروفيسور تولوناي على ضرورة عدم اعتبار “إل نينيو” سبباً مباشراً لاندلاع النيران، قائلاً: “لا توجد علاقة سببية مباشرة بين الظاهرة ونشوب حرائق الغابات؛ ذلك لأن 90% من الحرائق في تركيا، بل وفي العالم أجمع، تندلع بفعل العامل البشري”.
ورغم ذلك، فإن الآثار غير المباشرة للظاهرة تضاعف المخاطر؛ إذ إن موجات الحر وانخفاض مستويات الرطوبة والجفاف تسرّع من وتيرة انتشار النيران وتتسبب في اتساع المساحات المحترقة.
وبناءً على ذلك، يرى تولوناي أن المشكلة الحقيقية لا تكمن في الظاهرة ذاتها، بل في كيفية تأثير الظروف المناخية الأكثر حرارة وهشاشة على زيادة رقعة الخطر.
ويسود لدى الرأي العام انطباع عام بأن فصلي الشتاء والربيع المطيرين يقللان من احتمالات حدوث الحرائق، لكن الخبراء يؤكدون أن هذا التصور غير دقيق دائماً. فالأمطار الغزيرة تحفز نمو الأعشاب والشجيرات الكثيفة، خاصة عند أطراف الغابات، ومنحدرات الطرق، وتحت خطوط نقل الطاقة، وفي المناطق الريفية.
ومع حلول الصيف، تجف هذه النباتات لتتحول إلى مواد شديدة الاشتعال تسهم في الانتشار السريع للنيران.
واستشهد تولوناي بـحرائق لوس أنجلوس المدمرة في يناير 2025 لتوضيح الفكرة؛ حيث شهدت المنطقة سنوات مطيرة أدت لنمو كثيف للأعشاب، تلاها خريف جاف حوّل الغطاء النباتي إلى وقود سريع الاشتعال، ومع هبوب رياح “سانتا أنا” الجافة والقوية وصلت المخاطر لذروتها.
ومع ذلك، نبه الخبير إلى أن الظروف المناخية لم تبدأ الحريق تلقائياً، بل كانت الشرارة الأولى ناتجة عن خلل في خطوط الكهرباء.
وحذر تولوناي من إمكانية تكرار سيناريو مشابه في تركيا، مشيراً إلى أن الأعشاب نمت بشكل لافت عند أطراف الغابات وحواف الطرق. ورغم أنها لا تزال خضراء حالياً مما يخفي حجم الخطر، إلا أنها ستجف سريعاً مع ارتفاع الحرارة وانقطاع الأمطار، مما يسهل انتشار النيران.
وأضاف أن الخطر سيتصاعد بشكل أكبر بدءاً من أواخر يونيو مع انطلاق موسم حصاد القمح وظهور حالات حرق بقايا المحاصيل (القمامة الزراعية).
وتحدد السلطات التركية رسمياً موسم الحرائق في الفترة الممتدة من 1 مايو إلى 1 نوفمبر. ومع ذلك، كشفت السنوات الأخيرة أن النيران لم تعد تقتصر على أشهر الصيف ولا على الشريط الساحلي للبحر الأبيض المتوسط.
وأشار تولوناي إلى أن البلاد شهدت في الآونة الأخيرة حرائق ضخمة في شهري سبتمبر وأكتوبر، وفي بعض السنوات التهمت النيران مساحات شاسعة في شهر يونيو، بل إن حرائق الغابات باتت تندلع في منطقة البحر الأسود (المعروفة بأمطارها) خلال شهري يناير وفبراير.
وذكّر الخبير بحرائق العام الماضي التي التهمت مساحات واسعة في ولايات بورصة، صقارية، بيله جك، بولو، إسكي شهير، وكارابوك، فضلاً عن تضرر نحو 10 هكتارات من الأراضي الحرجية في أبريل من هذا العام، معقباً: “باتت الحرائق تندلع خارج موسمها التقليدي، وتضرب حتى منطقة البحر الأسود مسببة أضراراً بالغة بمساحات شاسعة”.
وتوضح هذه المعطيات أن الأزمة لم تعد محصورة في سواحل إيجة والمتوسط، مما يفرض على تركيا التأهب على مدار العام.
ويعد ملف الطائرات والمروحيات وقدرات التدخل السريع من أكثر المواضيع نقاشاً في تركيا قبيل مواسم الحرائق. لكن تولوناي يرى أن اختزال مكافحة النيران في أعداد الآليات الجوية والبرية يمثل مقاربة قاصرة.
ويقول البروفيسور التركي: “رغم امتلاكنا لأكبر أسطول جوي في تاريخنا، والمكون من 27 طائرة و105 مروحيات و14 طائرة مسيرة، فقد التهمت النيران أكثر من 81 ألف هكتار من الغابات في عام 2025”.
واعتبر تولوناي أن المؤسسات الرسمية، والمجتمع، وحتى وسائل الإعلام، لا يمتلكون الجاهزية الكافية لمواجهة المخاطر.
وتندلع نسبة كبيرة من الحرائق في مناطق خارج نطاق الغابات قبل أن تنتقل إليها. ورغم أن حرائق المناطق الريفية لا تحظى بالتغطية الإعلامية الكافية في الغالب، إلا أنها تتسبب في خسائر بشرية جسيمة، مستدلاً بالحريق الذي اندلع في ولايتي ديار بكر وماردين عام 2024 وأسفر عن مصرع 15 شخصاً.
ويرى الخبير أن المسؤولية لا تقع عاتق المديرية العامة للغابات بمفردها، بل تشمل البلديات، شركات الطاقة، وهيئات الطرق السريعة، والقطاعات الزراعية.
وجدد مطالبته المستمرة بفرض قيود على التوسع العمراني بمحاذاة الغابات، وإنشاء مناطق عازلة حول التجمعات السكنية، وتشجيع استخدام مواد بناء مقاومة للحريق، مؤكداً أن الخطوات المتخذة في هذا الصدد لا تزال دون المأمول.
ووفقاً للخبراء، لا تنحصر مكافحة الحرائق في عمليات الإخماد بعد اندلاع النيران؛ إذ إن إدارة المواد القابلة للاشتعال والحد من المخاطر مسبقاً لا تقلان أهمية عن قدرات الإطفاء.
وتشير البيانات الرسمية إلى اندلاع 3800 حريق غابات في عام 2024، و3200 حريق في عام 2025.
ويرى تولوناي أن النجاح لا يقاس فقط بقدرات الإطفاء، بل يجب أن يكون الهدف الأساسي هو خفض معدل الحرائق السنوي الذي يتراوح بين 3000 و3500 حريق ليصل إلى عتبة الألف فقط.
وشدد على أهمية تعزيز السياسات الوقائية، لافتاً إلى وجود نقص حاد في هذا المجال على مستويي الغابات والمناطق الريفية في تركيا.
ودعا إلى عدم الاكتفاء بتنظيف الأعشاب الجافة، بل العمل على جعل بنية الغابات نفسها أكثر صموداً عبر تكثيف عمليات التقليم، وإنشاء غابات مرنة تتألف من أشجار ذات أعمار وأنواع مختلفة.
كما تمثل خطوط نقل الكهرباء مصدراً بارزاً للخطر؛ حيث أفاد البروفيسور تولوناي بأن تلك الخطوط كانت سبباً في اشتعال ما يتراوح بين 20% إلى 25% من مساحات الغابات المحترقة في السنوات الأخيرة.
وطالب بصيانة شبكات الطاقة، وتنظيف المحيط الحيوي لها من المواد القابلة للاشتعال، وتطوير حلول بديلة ومبتكرة حيثما أمكن.
كما دعا إلى فرض رقابة صارمة وتوفير آليات دعم للمزارعين لمنع انتقال حرائق بقايا المحاصيل الزراعية إلى الغابات.
وتواصلت شبكة “DW” التركية مع المديرية العامة للغابات (OGM) قبيل انطلاق موسم حرائق 2026، وطرحت عليها أسئلة تتعلق بقدرات التدخل البري والجوي، وجهود الحد من المخاطر، والتدابير المتخذة حول خطوط الكهرباء والمناطق السكنية المتاخمة للغابات، ومدى انعكاس التوقعات المناخية مثل “إل نينيو” على الخطط الاستباقية. ومع ذلك، لم تقدم المديرية أي ردود حتى صياغة هذا التقرير.
وعند طرح السؤال الجوهري: “هل تركيا مستعدة لموسم صيفي محتمل شديد الخطورة؟”، جاءت إجابة البروفيسور دوغاناي تولوناي قاطعة وموجزة: “لسنا مستعدين”.
وأوضح تولوناي أن الربيع المطير خلق انطباعاً مضللاً بأن هذا العام سيكون أكثر أماناً. ورغم إقراره بأن المديرية العامة للغابات عززت أسطولها وآلياتها، إلا أنه يرى أن الجزء الأكبر من أعمال الحد من المخاطر المفترض إنجازها قبل الموسم لم يترجم على أرض الواقع.
واختتم تولوناي بالإشارة إلى الخطوات العاجلة المطلوبة على المدى القصير، وفي مقدمتها تنظيف الأعشاب الجافة حول المناطق السكنية، وإلزام شركات الكهرباء بإنهاء أعمال الصيانة، وتكثيف الرقابة خلال مواسم الحصاد، وتفعيل التنسيق بين المؤسسات.
كما حث المواطنين على تجنب أي أنشطة قد تتسبب في إطلاق شرارات نارية خلال الأجواء العاصفة والجافة، والإبلاغ الفوري عن أي وضع يشكل خطراً.
بدلاً من تكرار الأسئلة ذاتها كل عام، يرى تولوناي أن على تركيا استخلاص الدروس من مواسم الحرائق السابقة، مؤكداً أن الحاجة الحقيقية تكمن في تطوير مقاربة شاملة؛ إذ قال: “يجب أن نتعلم كيف نعيش مع الحرائق، وأن نرسخ ثقافة مكافحتها لدى الجميع، بدءاً من الجهات الحكومية وصولاً إلى المواطن البسيط”.
El Nino uyarısı: Türkiye yangın sezonuna hazır mı?
Pelin Ünker
03.06.20263 Haziran 2026
El Nino’nun geri dönüşü Türkiye açısından da kritik bir soruyu gündeme taşıyor: Orman yangınları bakımından kırılgan hale gelen Türkiye olası yüksek riskli bir sezona hazır mı?
ABD Ulusal Okyanus ve Atmosfer Dairesi’nin (NOAA) değerlendirmesine göre Temmuz 2026’ya kadar El Nino koşullarının gelişme olasılığı yüzde 82. Birleşmiş Milletler’e (BM) bağlı Dünya Meteoroloji Örgütü (WMO) ise El Nino’nun 2026’nın ikinci yarısından itibaren küresel sıcaklıkları artırabileceği, aşırı hava olaylarını güçlendirebileceği ve birçok bölgede yağış düzenlerini değiştirebileceği uyarısında bulunuyor.
Küresel sıcaklıkları artırabilen ve bazı bölgelerde kuraklık riskini büyütebilen El Nino’nun geri dönüşü, yaz aylarına girerken Türkiye açısından da yeni bir soruyu gündeme taşıyor: Son yıllarda daha geniş alanlara yayılan ve yılın daha farklı dönemlerinde görülmeye başlayan orman yangınları bakımından Türkiye olası yüksek riskli bir sezona hazır mı?
DW Türkçe’ye konuşan İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa Orman Fakültesi öğretim üyesi Prof. Dr. Doğanay Tolunay, El Nino’nun Türkiye üzerindeki etkilerinin dolaylı olduğunu, ancak sıcak hava dalgaları ve kuraklık gibi yangın riskini etkileyen koşulların güçlenmesine katkıda bulunabileceğini belirtiyor.
Önümüzdeki yaz için yapılan iklim projeksiyonları sıcaklıkların uzun yıllar ortalamasının üzerinde seyredeceğine işaret ediyor. Ancak Tolunay’a göre El Nino’nun Türkiye üzerindeki etkilerinin büyük bölümünün sonbahardan itibaren hissedilmesi bekleniyor.
El Nino doğrudan yangın nedeni değil
Tolunay, El Nino’nun yangınların doğrudan nedeni olarak görülmemesi gerektiğini vurguluyor.
“El Nino ile orman yangınlarının çıkması arasında doğrudan ilişki yoktur. Çünkü ülkemizde olduğu gibi tüm dünyada yangınların yüzde 90’ı insanlar tarafından çıkarılıyor.”
Buna karşın El Nino’nun dolaylı etkileri yangın riskini artırabiliyor. Sıcak hava dalgaları, düşük nem ve kuraklık yangınların yayılımını hızlandırırken, yanan alanların büyümesine neden olabiliyor. Bu nedenle Tolunay’a göre asıl mesele El Nino’nun kendisinden çok, daha sıcak ve daha kırılgan hale gelen iklim koşullarının yangın riskini nasıl etkilediği.
Kamuoyunda yağışlı geçen kış ve bahar aylarının yangın riskini azaltacağı yönünde yaygın bir algı bulunuyor. Ancak uzmanlara göre bu durum her zaman geçerli değil.
Yağışlarla birlikte özellikle orman kenarlarında, yol şevlerinde, enerji nakil hatlarının altında ve kırsal alanlarda yoğun biçimde büyüyen otlar ve çalılar, yaz aylarında kuruyarak yangının hızla yayılmasını sağlayan yanıcı maddeye dönüşebiliyor.
Tolunay bu durumu, Ocak 2025’te Los Angeles’ta yaşanan yıkıcı yangınlar üzerinden açıklıyor. Bölgede birkaç yıl süren yağışlı dönemde ot ve çalılar hızla büyüdü. Ardından gelen kurak sonbaharla birlikte bu bitki örtüsü kuruyarak yanıcı madde yükünü artırdı. Güçlü ve kurutucu Santa Ana rüzgârlarının da etkisiyle yangın riski en yüksek seviyeye çıktı. Ancak Tolunay, tüm bu koşulların yangını başlatmadığına ilk kıvılcımın elektrik hatlarından kaynaklandığına dikkati çekiyor.
s
Benzer bir tablonun Türkiye’de de ortaya çıkabileceğini söyleyen Tolunay, özellikle orman kenarlarında ve yol şevlerinde otların ciddi biçimde boylandığını belirtiyor. Bu otlar halen yeşil olduğu için risk yeterince fark edilmese de sıcaklıkların yükselmesi ve yağışların kesilmesiyle kısa sürede kuruyacak ve yangınların yayılmasını kolaylaştıracak.
Tolunay’a göre buğday hasadının başlaması ve anız yakma vakalarının görülmesiyle birlikte haziran sonundan itibaren yangın riski daha da artabilir.
Yangın sezonu artık uzuyor
Türkiye’de resmi olarak yangın sezonu 1 Mayıs-1 Kasım dönemi olarak kabul ediliyor. Ancak son yıllarda yangınların yalnızca yaz aylarında ve yalnızca Akdeniz kuşağında görülmediği dikkat çekiyor.
Doğanay Tolunay, son yıllarda eylül ve ekim aylarında büyük yangınlar yaşandığını, bazı yıllarda ise haziran ayında geniş alanların yandığını hatırlatıyor. Karadeniz Bölgesi’nde de ocak ve şubat aylarında orman yangınları görülebiliyor.
Geçen yıl Bursa, Sakarya, Bilecik, Bolu, Eskişehir ve Karabük’te geniş alanların yandığını hatırlatan Tolunay, bu yıl Nisan ayında da yaklaşık 10 hektarlık bir orman alanının zarar gördüğünü belirtiyor.
“Artık yangınlar yangın sezonu dışında ve Karadeniz Bölgesinde de çıkabilmekte ve geniş alanlara zarar verebilmektedir.”
Bu tablo, yangınların artık yalnızca Ege ve Akdeniz kıyılarının sorunu olmadığını gösteriyor. Tolunay’a göre Türkiye’nin yılın tamamında yangın çıkabilecekmiş gibi hazırlıklı olması gerekiyor.
Hazırlık sadece uçak ve helikopter değil
Türkiye’de yangın sezonu öncesinde en çok konuşulan başlıklardan biri hava araçları ve müdahale kapasitesi. Ancak Tolunay’a göre yangınlarla mücadeleyi yalnızca uçak, helikopter ve arazöz sayısına indirgemek eksik bir yaklaşım.
“Tarihimizin en fazla uçak ve helikopterinin olduğu, 27 uçak, 105 helikopter ve 14 İHA’dan oluşan hava aracı filosuna rağmen 2025 yılında 81 bin hektardan fazla orman yandı” diyen Tolunay, yalnızca kurumların değil, toplumun hatta medyanın da yangın riskine yeterince hazırlıklı olmadığını düşünüyor.
Yangınların önemli bir bölümü orman dışındaki alanlarda başlayıp daha sonra ormanlara sıçrıyor. Kırsal yangınlar çoğu zaman yeterince gündeme gelmese de ciddi can kayıplarına yol açabiliyor. Tolunay, 2024 yılında Diyarbakır ve Mardin’de çıkan yangında 15 kişinin hayatını kaybettiğini hatırlatıyor.
Tolunay’a göre yalnızca Orman Genel Müdürlüğü değil, belediyelerden enerji şirketlerine, karayollarından tarım birimlerine kadar çok sayıda kurumun yangın riskini azaltma konusunda sorumluluğu bulunuyor.
Uzun süredir orman kenarındaki yapılaşmaya sınırlamalar getirilmesi, yerleşimlerin çevresinde tampon alanlar oluşturulması ve yangına dayanıklı yapı malzemelerinin teşvik edilmesi gerektiğini savunduğunu belirten Tolunay, bu alanlarda yeterli adım atılmadığı görüşünde.
Risk azaltımında eksikler sürüyor
Uzmanlara göre yangınlarla mücadele yalnızca yangın çıktıktan sonra yapılan müdahaleden ibaret değil. Risk azaltımı ve yanıcı madde yönetimi de en az söndürme kapasitesi kadar önemli.
Resmi verilere göre 2024 yılında 3 bin 800, 2025 yılında ise 3 bin 200 orman yangını çıktı. Yangınlarla mücadelede başarının yalnızca söndürme kapasitesiyle ölçülmemesi gerektiğine dikkat çeken Tolunay’a göre asıl hedef, her yıl yaklaşık 3 bin ila 3 bin 500 arasında seyreden yangın sayısını binlere çekmek olmalı.
Yangın riskini düşüren önleyici politikaların güçlendirilmesinin önemine işaret eden Tolunay, Türkiye’de hem ormanlarda hem de kırsal alanlarda bu konuda önemli eksikler bulunduğunu söylüyor.
Tolunay’a göre yalnızca kuru otların temizlenmesi değil, ormanların yapısının yangınlara daha dayanıklı hale getirilmesi, budama çalışmalarının artırılması ve farklı yaş ve türlerden oluşan daha dirençli orman yapılarının oluşturulması gerekiyor.
Elektrik nakil hatları da dikkat çeken risk kaynaklarından biri. Profesör Tolunay, son yıllarda yanan orman alanlarının yüzde 20 ila 25’inde elektrik nakil hatlarının etkili olduğunu belirtiyor. Bu nedenle enerji hatlarının bakımı, çevrelerindeki yanıcı maddelerin temizlenmesi ve mümkün olan yerlerde farklı çözümlerin geliştirilmesi gerektiğini savunuyor.
Anız yangınları da riskin önemli bir parçası. Tolunay’a göre tarım alanlarından başlayan yangınların ormanlara sıçramasını önlemek için daha etkin denetimlere ve çiftçilere yönelik destek mekanizmalarına ihtiyaç var.
Orman Genel Müdürlüğü sorulara yanıt vermedi
DW Türkçe, 2026 yangın sezonu öncesinde Orman Genel Müdürlüğüne (OGM) hava ve kara müdahale kapasitesi, yangın öncesi risk azaltım çalışmaları, enerji nakil hatları çevresindeki önlemler, orman-kent arayüzündeki uygulamalar ve El Nino gibi iklim öngörülerinin hazırlıklara nasıl yansıtıldığına ilişkin sorular yöneltti. Orman Genel Müdürlüğü, haber yayına hazırlanırken sorulara yanıt vermedi.
Peki Türkiye olası yüksek riskli bir yaz sezonuna hazır mı? Prof. Dr. Doğanay Tolunay’ın yanıtı kısa ve net: “Hazır değiliz.”
Tolunay’a göre baharın yağışlı geçmesi, bu yılın daha rahat geçeceği yönünde yanıltıcı bir algı yarattı. Orman Genel Müdürlüğünün araç ve hava gücünü artırdığını belirten Tolunay, buna karşın yangın sezonu öncesinde yapılması gereken risk azaltım çalışmalarının önemli bölümünün hayata geçirilmediğini düşünüyor.
Tolunay’a göre kısa vadede atılması gereken ilk adım, yerleşim alanları çevresindeki kuru ot ve diğer yanıcı maddelerin temizlenmesi. Elektrik şirketlerinin bakım çalışmalarını tamamlaması, hasat döneminde denetimlerin artırılması ve kurumlar arasındaki koordinasyonun güçlendirilmesi de öncelikli başlıklar arasında yer alıyor.
Tolunay, vatandaşların da riskli hava koşullarında kıvılcım çıkarabilecek faaliyetlerden kaçınması ve tehlike oluşturan durumları ilgili kurumlara bildirmesi gerektiğini vurguluyor.
Türkiye’nin her yıl aynı soruyu yeniden sormak yerine geçmiş yangın sezonlarından ders çıkarması gerektiğini söyleyen Tolunay’a göre asıl ihtiyaç, yangınlarla mücadelede bütüncül bir yaklaşım geliştirmek.
“Yangınlarla birlikte yaşamayı öğrenmemiz ve kamudan vatandaşlara kadar her kesimde yangınlarla mücadele kültürünü oluşturmamız gerekiyor.”


















